ΛΥΚΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΜΕΓΑΡΩΝ
«Η συμβολή των Ελληνίδων στην Επανάσταση»
(Μηνιαίο Αφιέρωμα)

 

 

 


Γράφει η Ιωάννα Μουρτζούκου

Πανωραία Χατζηκώστα,  η Ψαροκώσταινα
Από αρχόντισσα στο Αϊβαλί,  γενναιόδωρη ζητιάνα

Η Πανωραία Χατζηκώστα ή Ψαροκώσταινα, όπως χαρακτηριστικα έχει μείνει στη μνήμη του λαού, ήταν μια όμορφη αρχόντισσα γεννημένη τον 18ο αι., που καταγόταν από αρχοντική οικογένεια των Κυδωνιών. Ήταν παντρεμένη με τον Κώστα Αϊβαλιώτη, έναν πλούσιο έμπορο.
Όταν στις 2 Ιουνίου 1821 ο τουρκικός στρατός κατέστρεψε το Αϊβαλί, τόσο ο άντρα της, όσο και τα παιδιά τους, σφαγιάστηκαν μπροστά στα μάτια της από τους Τούρκους. Όσοι εκείνη την ημέρα κατάφεραν να σωθούν, βρήκαν σωτηρία στα Ψαρά. Μέσα σ’ αυτόν το χαλασμό κατάφερε να σωθεί και η Πανωραία Χατζηκώστα, όταν ένας ναύτης τη βοήθησε να ανεβεί σ’ ένα καράβι, που την οδήγησε στα Ψαρά.
Εξαιτίας της διαμονής της στα Ψαρά πήρε και το παρατσούκλι Ψαροκώσταινα. Εκεί όπου βρέθηκε πάμφτωχη και ολομόναχη, την βοήθησαν και την προστάτεψαν οι συντοπίτες της. Η Πανωραία σύντομα άφησε τα Ψαρά κι εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο. Μαζί της μετακόμισε κι ο Βενιαμίν ο Λέσβιος, ένας φιλόσοφος και δάσκαλος της Ακαδημίας των Κυδωνιών. Στην αρχή όλα πήγαιναν καλά, αφού ζούσε από τις υπηρεσίες που προσέφερε στον Βενιαμίν, ενώ αυτός  παρέδιδε μαθήματα για να ζήσει. Τον Αύγουστο του 1824 όμως, ο Βενιαμίν  πέθανε από τύφο.

Από τότε για την Πανώρια άρχισε ένας πολύ δύσκολος αγώνας επιβίωσης. Μόνη και άγνωστη, έβγαζε το ψωμί της κάνοντας διάφορες δουλειές, της αχθοφόρου, της πλύστρας και άλλες φορές είχε τα προς το ζειν χάρη στην ελεημοσύνη όσων την συμπονούσαν.

Το 1826, εν μέσω της πολιορκίας του Μεσολογγίου, έγινε έρανος στο Ναύπλιο για την ενίσχυση των αποκλεισμένων μαχητών. Έτσι μια Κυριακή, στήθηκε ένα τραπέζι στην κεντρική πλατεία και οι υπεύθυνοι του εράνου ζητούσαν από τον πολύπαθο λαό τη βοήθεια που μπορούσε να προσφέρει ο καθένας. Λόγω της φτώχιας και της εξαθλίωσης, κανείς δεν πλησίαζε. Την αρχή έκανε η φτωχότερη όλων, η Πανωραία. Έβγαλε το ασημένιο δαχτυλίδι που φορούσε κι ένα γρόσι που είχε στην τσέπη της και τα ακούμπησε στο τραπέζι, λέγοντας, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Ευάγγελος Δαδιώτης: «Δεν έχω τίποτα άλλο από αυτό το ασημένιο δαχτυλίδι κι αυτό το γρόσι. Αυτά τα τιποτένια προσφέρω στο μαρτυρικό Μεσολόγγι». Από τότε μέχρι και σήμερα ο λαός λέγοντας “Ψαροκώσταινα”, αναφέρεται στο φτωχό ελληνικό κράτος που στηρίζεται στον εθελοντισμό των απλών πολιτών.

Επιπλέον, παρά τα προβλήματά της, πήρε υπό την προστασία της ορφανά παιδιά αγωνιστών. Για να τα θρέψει, γυρνούσε από σπίτι σε σπίτι και ζητιάνευε. Όταν μάλιστα ο Καποδίστριας ίδρυσε ορφανοτροφείο στο Ναύπλιο, προσφέρθηκε – αν και μεγάλη πλέον σε ηλικία – να πλένει τα ρούχα των ορφανών χωρίς καμιά αμοιβή.
Λίγους μήνες μετά τη λειτουργία του ιδρύματος, η Πανωραία πέθανε. Οι επίσημοι δεν την τίμησαν, παρά την προσφορά της. Την τίμησαν όμως με τον καλύτερο τρόπο “τα παιδιά της”, τα παιδιά του ορφανοτροφείου.

Για το Λύκειον των Ελληνίδων Μεγάρων
Ιωάννα Γ. Μουρτζούκου
Εκπαιδευτικός, Μέλος του ΛΕΜ