Η πρώτη Κυριακή των Νηστειών.
Γράφει ο Θεόδωρος Ρόκας
Θεολόγος Μ.Α. Ερμηνευτικής Θεολογίας

 

Πρώτη Κυριακή των Νηστειών η σημερινή Κυριακή, Κυριακή της Ορθοδοξίας  και στο Συναξάρι της ημέρας διαβάζουμε: “τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, Κυριακῇ πρώτῃ τῶν Νηστειῶν, ἀνάμνησιν ποιούμεθα τῆς ἀναστηλώσεως τῶν ἁγίων καὶ σεπτῶν Εἰκόνων, γενομένης παρὰ τῶν ἀειμνήστων Αὐτοκρατόρων Κωνσταντινουπόλεως, Μιχαὴλ καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Θεοδώρας, ἐπὶ τῆς Πατριαρχείας τοῦ ἁγίου καὶ Ὁμολογητοῦ Μεθοδίου“. Εορτάζουμε δηλ. τη θέσπιση της εορτής της Ορθοδοξίας, την Αναστήλωση των Εικόνων, η οποία καθιερώθηκε πανηγυρικά από την ενδημούσα Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης στις 11 Μαρτίου του 843, η οποία καθιέρωσε την εορτή αυτή υιοθετώντας τις θέσεις και τις αποφάσεις της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου.

Η εικονομαχία αποτελεί ένα φλέγον και σοβαρό ζήτημα που ταλάνισε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία κατά τον 8ο και 9ο αιώνα, χωρίζεται σε δυο μεγάλες περιόδους εκείνη του 8ου αιώνα και εκείνη του 9ου. Θέμα διαμάχης ήταν η λατρεία ή μη των εικόνων. Οι μεν υποστηρικτές των εικόνων χαρακτηρίστηκαν ως εικονολάτρες ενώ οι πολέμιοι των εικόνων ως εικονομάχοι. Το ζήτημα αυτό δίχασε το λαό της Βασιλίδας των Πόλεων και παράλληλα ολόκληρη την αυτοκρατορία. Το θέμα αυτό έμελλε κάποια στιγμή να λήξει και να αποκατασταθεί η τάξη.

Έτσι λοιπόν η Ζ’ Οικουμενική Σύνοδος καθώς και η Ενδημούσα Σύνοδος του 843 καταδίκασε κάθε πολεμική κίνηση και έριδα εναντίον των ιερών εικόνων καθώς και οποιαδήποτε μορφή λατρείας προς τις εικόνες. Στην εικόνα αποδίδεται τιμή όχι προς το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένη η εικόνα, αλλά προς το εικονιζόμενο πρόσωπο, ανάγεται δηλ. η τιμή προς το πρωτότυπο. Η δε λατρεία απευθύνεται και αποδίδεται ΜΟΝΟ στο Θεό, ΟΧΙ στους Αγίους της Εκκλησίας. Στους Αγίους της Εκκλησίας αποδίδεται ΜΟΝΟ τιμή.

Τίθεται όμως το ακόλουθο ερώτημα. Μέχρι το 843 που καθιερώθηκε να εορτάζεται την Α’ Κυριακή των Νηστειών ο θρίαμβος της Ορθοδοξίας – η Αναστήλωση των ιερών εικόνων, ποιό ήταν το κεντρικό θέμα – περιεχόμενο του εορτασμού της ημέρας; Δηλ. που ήταν αφιερωμένη η Α’ Κυριακή των Νηστειών;

Αν σταθούμε στην υμνολογία της ημέρας θα παρατηρήσουμε πως η υμνολογία δεν αναφέρεται αποκλειστικά και μόνο στους Πατέρες που συγκρότησαν τις αρμόδιες Συνόδους και δη την Ζ’ Οικουμενική καθώς και στα ιστορικά και δογματικά γεγονότα που απασχόλησαν τις περιόδους της εικονομαχίας, αλλά αναφέρεται παράλληλα στους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης με επικεφαλής τον θεόπτη Μωυσή και αυτό δεν καταδεικνύεται τόσο στα Στιχηρά Προσόμοια του Εσπερινού (“Σὲ τὸν ἀκατάληπτον, πρὸ ἑωσφόρου ἀνάρχως, ἐξ ἀΰλου λάμψαντα, ἀσωμάτου τε γαστρὸς τοῦ Γεννήτορος, οἱ Προφῆται Κύριε, οἱ τῷ σῷ Πνεύματι, ἐμπνευσθέντες προηγόρευσαν……Λόγῳ σε κηρύξαντες, οἱ θεηγόροι Προφῆται“) όσο στο δοξαστικό των Αίνων του Όρθρου, στο οποίο ο ιερός υμνωδός αναφέρει:
Μωσῆς τῷ καιρῷ τῆς ἐγκρατείας, Νόμον ἐδέξατο, καὶ λαὸν ἐπεσπάσατο, Ἠλίας νηστεύσας, οὐρανοὺς ἀπέκλεισε· τρεῖς δὲ Παῖδες Ἀβραμιαῖοι, τύραννον παρανομοῦντα, διὰ νηστείας ἐνίκησαν. Δι’ αὐτῆς καὶ ἡμᾶς Σωτὴρ ἀξίωσον, τῆς Ἀναστάσεως τυχεῖν, οὕτω βοῶντας· Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος ἰσχυρός, Ἅγιος ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς“.

Επίσης αναφορά για το πρόσωπο του Μωυσέως και των υπολοίπων προφητών της Παλαιάς Διαθήκης γίνεται και στο Αποστολικό Ανάγνωσμα, όπου ο απόστολος των εθνών αναφέρει στην προς Εβρίους επιστολή του: “Ἀδελφοί, πίστει Μωσῆς μέγας γενόμενος, ἠρνήσατο λέγεσθαι υἱὸς θυγατρὸς Φαραώ μᾶλλον ἑλόμενος συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ ἢ πρόσκαιρον ἔχειν ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν, μείζονα πλοῦτον ἡγησάμενος τῶν ἐν Αἰγύπτῳ θησαυρῶν, τὸν ὀνειδισμὸν τοῦ Χριστοῦ· ἀπέβλεπε γὰρ εἰς τὴν μισθαποδοσίαν” (Εβρ. 11,24).

Οι Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης εμφανίστηκαν στο Ισραήλ κατά τις περιόδους της αποστασίας και της ειδωλολατρίας του λαού. Έλεγχαν την ειδωλολατρική παρέκκλιση που μόλυνε τις φυλές του Ισραήλ και κήρυτταν ότι ο Θεός είναι ένας, μοναδικός, αληθινός, υπερβατικός και παγκόσμιος. Οι προφήτες φρονούσαν ότι ο Θεός του Ισραήλ δεν είναι Θεός εθνικός αλλά παγκόσμιος και γι αυτό τόνιζαν την παγκοσμιότητα Του. Κύριο έργο των προφητών, ως όργανα του Θεού, ήταν να καθοδηγούν τον Ισραήλ να επιτελέσει τη μεγάλη του αποστολή να μεριμνά δηλ. για την κατανόηση και διατήρηση της Διαθήκης του με το Θεό που είχε συναφθεί στο όρος Σινά και το κυριότερο να προπαρασκευάζουν το λαό αυτό και μέσω αυτού όλη την ανθρωπότητα για σύναψη της Νέας Διαθήκης με τη μεσιτεία του Μεσσία, τον οποίο προκατήγγειλαν οι προφήτες και ανέμενε ο πιστός λαός του Θεού.

Στο όρος Σινά παρέλαβε ο Μωυσής το Νόμο του Θεού και σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρέχουν τα βιβλία της Εξόδου (Εξ. 34,28) και του Δευτερονομίου (Δευτ. 9,9) καθ΄ όλο το χρονικό διάστημα των 40 ημερών που ο Μωυσής βρισκόταν στο όρος Σινά για να παραλάβει το Νόμο του Θεού ούτε έφαγε άρτο, ούτε ήπιε ύδωρ. Και προσθέτει ο Μέγας Βασίλειος πως αν ο Μωυσής δεν ήταν οπλισμένος με την αρετή της νηστείας δεν θα ήταν σε θέση όχι μόνο να παραλάβει το Νόμο, αλλά ούτε καν να προσέλθει στην κορυφή του όρους.

Γι αυτό το λόγο με το τέλος της πρώτης Εβδομάδος των Νηστειών, την πρώτη Κυριακή των Νηστειών, την Κυριακή της Ορθοδοξίας προβάλλεται από την υμνολογία της Ορθοδόξου Εκκλησίας η προσωπικότητα του Μωυσέως και των λοιπόν προφητών της Παλαιάς Διαθήκης, οι οποίοι πέτυχαν καταστάσεις τις οποίες δεν μπορεί να διανοηθεί ανθρώπινος νους.